SOXTA XABARLARNI AJRATISHNING ODDIY USULLARI

Authors

  • Abdiyeva Sarvinoz Shoyimovna Author

Keywords:

Soxta xabar, feyk yangilik, mediasavodxonlik, faktcheking, axborot ishonchliligi, manba tekshiruvi, tanqidiy fikrlash, dezinformatsiya, manipulatsiya, ijtimoiy tarmoqlar.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada ijtimoiy tarmoqlar va internet manbalarida keng tarqalayotgan soxta xabarlar (feyk yangiliklar) muammosi yoritiladi. Tadqiqotning maqsadi — oddiy foydalanuvchilar va o‘quvchilar uchun soxta xabarlarni ajratishning amaliy, oson qo‘llanadigan usullarini tizimli bayon qilish hamda mediasavodxonlik ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiluvchi tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat. Maqolada soxta xabarning asosiy belgilari (sarlavhaning hissiyotga bosim qilishi, manbaning noaniqligi, dalil va statistik ma’lumotlarning tekshirilmasligi, foto/video manipulyatsiyasi, sanalarning mos kelmasligi) tahlil qilinadi. Shuningdek, faktchekingning kundalik hayotda qo‘llash mumkin bo‘lgan amaliy qadamlari: manbani tekshirish, muallif va tashkilotni aniqlash, bir nechta ishonchli manbalar bilan solishtirish, rasmni “teskari qidiruv” orqali tekshirish, havolalarning haqiqiyligini baholash, kontekst va vaqt mosligini aniqlash kabi yondashuvlar taklif etiladi. Natijada foydalanuvchining axborot bilan ishlash madaniyatini oshirish, feyk xabarlar ta’sirini kamaytirish va tanqidiy fikrlashni mustahkamlash bo‘yicha metodik tavsiyalar beriladi.

References

1. Ireton, C., Posetti, J. Journalism, ‘Fake News’ & Disinformation: Handbook for Journalism Education and Training. UNESCO, 2018. (UNESCO Document Repository)

2. European Commission. Tackling online disinformation: a European Approach (COM(2018) 236 final). Brussels, 26.04.2018. (EUR-Lex)

3. European Commission. Action Plan against Disinformation. 05.12.2018. (European Commission)

4. Wardle, C., Derakhshan, H. Information Disorder: Toward an Interdisciplinary Framework for Research and Policy Making. Council of Europe, 2017. (Edoc)

5. OECD. Facts not Fakes: Tackling Disinformation, Strengthening Information Integrity. OECD, 2024. (OECD)

6. OECD. Misinformation and Disinformation: An international effort using behavioural science to tackle the spread of misinformation. OECD, 2022. (OECD)

7. Hill, O. J. Policy responses to false and misleading digital content. OECD Working Paper, 2022. (OECD)

8. First Draft. Verifying online information: The absolute essentials. 2019. (First Draft)

9. International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). How to Spot Fake News (infographic). 2017. (IFLA Repository)

10. Reuters. Reuters Handbook of Journalism: Standards and Values. (verification, cross-checking, sources) 2015. (Media Reform Coalition)

11. Agar “foydalanilgan adabiyotlar”ni sizning OTM talabi bo‘yicha (GOST/APA) aynan bir formatda qilib berish kerak bo‘lsa, ayting — shu ro‘yxatni o‘sha standartga moslab bir xil ko‘rinishga keltirib beraman.

Downloads

Published

2026-03-31