RAQAMLI BANK XIZMATLARINING MOLIYAVIY BOZOR RIVOJIGA TA‘SIRI
Keywords:
Raqamli bank xizmatlari, mobil banking, onlayn banking, elektron to‘lov tizimlari, moliyaviy bozor, O‘zbekiston, moliyaviy inklyuziya, raqamli transformatsiya.Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida raqamli bank xizmatlarining — xususan, mobil ilovalar, onlayn banking va raqamli to‘lov tizimlarining — moliyaviy bozor taraqqiyotiga ta’siri ilmiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda O‘zbekiston Markaziy banki va tijorat banklarining statistik ma’lumotlari asosida 2021–2024 yillardagi asosiy ko‘rsatkichlar (foydalanuvchilar soni, tranzaksiyalar hajmi, omonatlar va kreditlar miqdori) o‘rganildi. Natijalarda mobil bank ilovalari foydalanuvchilari sonining 3,3 barobarga oshgani, to‘lov tizimlari orqali tranzaksiyalar hajmining yildan-yilga 80% dan ortiq o‘sgani aniqlangan. Masofaviy xizmatlardan foydalanish aholining bank tizimiga bo‘lgan ishonchini mustahkamlab, omonatlar va kreditlash faoliyatining faollashuviga sabab bo‘lmoqda. Tadqiqot xalqaro tajribalar bilan solishtirib, mavjud imkoniyatlar va dolzarb muammolarni tahlil etadi. Xulosa sifatida, raqamli bank xizmatlari O‘zbekiston moliyaviy bozorini yanada samarali va inklyuziv qilishda muhim omil bo‘lib xizmat qilayotgani ta’kidlanadi. Foydalanuvchilarning raqamli savodxonligini oshirish, kiberxavfsizlikni mustahkamlash va texnologik infratuzilmani rivojlantirish asosiy tavsiyalar qatorida berilgan.
References
1. Baxtiyorov, S., Karimov, N., & Abdullayev, B. (2022). Raqamli bank xizmatlarining tijorat banklari faoliyatiga ta’siri. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, (5), 112–120.
2. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S., & Hess, J. (2018). The Global Findex Database 2017: Measuring financial inclusion and the fintech revolution. World Bank Group. https://globalfindex.worldbank.org
3. Donovan, K. (2012). Mobile money for financial inclusion. In T. Kelly & C. Rossotto (Eds.), Information and Communications for Development 2012: Maximizing Mobile (pp. 61–73). World Bank.
4. Karimova, G. (2021). Raqamli bank xizmatlarida kiberxavfsizlik muammolari. Axborot texnologiyalari va xavfsizlik, (4), 27–32.
5. Markaziy bank. (2024). 2023-yil yakuni bo‘yicha bank tizimi holati. https://cbu.uz
6. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Markaziy bankning 2024-yilgi yillik hisoboti. https://www.scribd.com/document/954101484/Markaziy-Bank-Yillik-Hisoboti-2024
7. Ozili, P. K. (2018). Impact of digital finance on financial inclusion and stability. Borsa Istanbul Review, 18(4), 329–340. https://doi.org/10.1016/j.bir.2017.12.003
8. Xalilov, M., & Jo‘raev, F. (2023). Elektron to‘lov tizimlarining O‘zbekiston moliyaviy bozoriga ta’siri. Moliyaviy tahlil va tadqiqotlar jurnali, (2), 44–50.
9. Shermamatova, I. O. (2024). Development of online banking in the Republic of Uzbekistan. Journal of Contemporary Business Law & Technology: Cyber Law, Blockchain, and Legal Innovations, 1(6). https://doi.org/10.61796/JCBLT.v1i6.621;
10. World Bank. (2022). The Global Findex Database 2021: Financial inclusion, digital payments, and resilience in the age of COVID-19. World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/globalfindex;
11. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Markaziy bankning 2024-yilgi yillik hisoboti. https://www.scribd.com/document/954101484/Markaziy-Bank-Yillik-Hisoboti-2024
12. Shodmonov, R., & Mustafakulov, S. (2024). Yashil iqtisodiyotning shakllanish sharoitida sanoat korxonalari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining xorij tajribasi. Nordic Press.
