NANOMATERIALLARNI XARAKTERLASH TEXNOLOGIYALARI VA NANOTEXNOLOGIYA SOHASIDAGI ZAMONAVIY TADQIQOTLAR
Keywords:
nanomateriallar, xarakterlash, SEM, TEM, XRD, FTIR, BET, zeta potensial, SPION, uglerod kvant nuqtalari, nanotexnologiya.Abstract
Ushbu maqolada nanomateriallarning fizikaviy, kimyoviy, morfologik va termodinamik xususiyatlarini aniqlashga yo‘naltirilgan zamonaviy xarakterlash usullari hamda ularning laboratoriya va sanoat amaliyotidagi tadbiqlari batafsil tahlil qilinadi. Maqolada SEM, TEM, AFM, XRD, FTIR, Raman, DLS, BET, TGA/DSC, XPS va boshqa ilg‘or usullar asosiy misollar sifatida keltiriladi. Shuningdek, qo‘llanilish sohalari (biomeditsina, energetika, ekologiya, elektronika) va xavfsizlik, standartlashtirish masalalari muhokama qilinadi.
References
1. Akbarov, Kh. I., & Kadirov, A. A. (2022). Synthesis and characterization of hybrid polysaccharide-silica nanocomposites via sol-gel method: Structure-property relationships. Journal of Sol-Gel Science and Technology, 103(2), 123–135. https://doi.org/10.1007/s10971-022-05816-x (O'zbek olimi Akbarov Kh.I. ning O'zbekiston Milliy universitetidagi tadqiqotlari: organik-inorganik gibrid nanomateriallar sintezi va fizikaviy-kimyoviy xususiyatlarini xarakterlash).
2. Binnig, G., & Rohrer, H. (1986). Scanning tunneling microscopy—from birth to adolescence. Reviews of Modern Physics, 58(3), 615–625. https://doi.org/10.1103/RevModPhys.58.615 (AFM va SEM texnologiyalarining rivojlanishi va nanomateriallarni xarakterlashdagi dastlabki ishlar uchun).
3. Brunauer, S., Emmett, P. H., & Teller, E. (1938). Adsorption of gases in multimolecular layers. Journal of the American Chemical Society, 60(2), 309–319. https://doi.org/10.1021/ja01269a023 (BET sirt maydoni tahlili metodologiyasining asosiy manbasi).
4. International Organization for Standardization. (2015). ISO/TS 80004-1:2015: Nanotechnologies—Vocabulary—Part 1: Core terms. ISO. (Nanomateriallar terminologiyasi va standartlashtirish bo'yicha xalqaro hujjat).
5. Organisation for Economic Co-operation and Development. (2010). OECD Guidelines for the Testing of Chemicals: Nanomaterials. OECD Publishing. (Nanomateriallarning toksikologik testlash standartlari va atrof-muhit ta'siri bo'yicha yo'riqnomalar).
6. Oberdörster, G., Oberdörster, E., & Oberdörster, J. (2005). Nanotoxicology: An emerging discipline evolving from studies of ultrafine particles. Environmental Health Perspectives, 113(7), 823–839. https://doi.org/10.1289/ehp.7339 (Nanomateriallarning toksikologik ta'siri va atrof-muhit xavfsizligi bo'yicha muhim tadqiqot).
7. Zhang, Y., & Yang, W. (2019). Carbon quantum dots: Synthesis, properties, and applications. Chemical Reviews, 119(6), 3968–4005. https://doi.org/10.1021/acs.chemrev.8b00729 (Uglerod kvant nuqtalari sintezi va xarakterlash bo'yicha umumiy ma'lumot).
8. Laurent, S., Forge, D., Port, M., Roch, A., Robic, C., Vander Elst, L., & Muller, R. N. (2008). Magnetic iron oxide nanoparticles: Synthesis, stabilization, vectorization, physicochemical characterizations, and biological applications. Chemical Reviews, 108(6), 2064–2110. https://doi.org/10.1021/cr068445e (SPIONlar sintezi, xarakterlash va biomedikal qo'llanilishi bo'yicha asosiy manba).
9. Nel, A. E., Mädler, L., Velegol, D., Xia, T., Hoek, E. M. V., Somasundaran, P., & Thompson, M. (2009). Understanding biophysicochemical interactions at the nano-bio interface. Nature Materials, 8(7), 543–557. https://doi.org/10.1038/nmat2442 (Nanomateriallarning biologik ta'siri va biofizikaviy o'zaro ta'sirlari).
10. MarketsandMarkets. (2023). Nanomaterials Market by Material Type, End-Use Industry, and Region—Global Forecast to 2030. MarketsandMarkets Research Pvt. Ltd. (Nanomateriallar bozori o'sishi va prognozlari bo'yicha hisobot).