RAQAMLI TARIXSHUNOSLIK: TARIX FANIDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING METODOLOGIK IMKONIYATLARI
Keywords:
raqamli tarixshunoslik, sun’iy intellekt, raqamli gumanitar fanlar, tarixiy manbalar tahlili, raqamli arxiv, algoritmik xolislik, metodologik yondashuvlar.Abstract
Maqolada raqamli tarixshunoslik doirasida tarixiy tadqiqotlarda sun’iy intellektdan foydalanishning metodologik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Sun’iy intellektga asoslangan matnni qayta ishlash, ma’lumotlar bazalarini tahlil qilish, raqamli arxivlar va vizual materiallarni (xaritalar, fotosuratlar, audio–video manbalar) o‘rganish texnologiyalari an’anaviy tarixiy-tanqidiy yondashuvlar bilan uyg‘un holda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda tarix fanida sun’iy intellektdan foydalanishning ustun jihatlari (katta hajmdagi manbalarni tezkor tahlil qilish, yashirin naqshlar va tendensiyalarni aniqlash, interaktiv taqdimot imkoniyatlari) bilan bir qatorda, metodologik va etik xatarlar — algoritmik xolislik, manba tanqidining susayishi, tarixiy narrativlarning standartlashuvi kabi muammolar yoritiladi. Maqolada O‘zbekiston tarixshunoslik maktabi uchun sun’iy intellektni qo‘llashning huquqiy-me’yoriy va axborot infratuzilmasi bilan bog‘liq omillar ham ko‘rib chiqilib, tarixchi olimlar, arxivchilar va dasturchilar hamkorligiga asoslangan integrativ model taklif etiladi.
References
1. UNESCO (2023). AI and Digital Heritage Preservation: Global Report. Paris: UNESCO Publishing.
2. Graham, M., & De Sabbata, S. (2022). Digital Humanities and the Future of Historiography. Oxford: Oxford University Press.
3. Presner, J. (2021). Digital Humanities and the Study of History: Methodological Transformations. Cambridge: Cambridge University Press.
4. Blevins, D. (2020). Digital History: A Guide to Gathering, Preserving, and Presenting the Past with Digital Tools. University of Michigan Press.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti (2024). Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasi. Lex.uz.
6. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi (2023). O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Lex.uz.
7. O‘zbekiston Respublikasi Qonuni (2019). Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida. Lex.uz.
8. Statistika agentligi (2024). O‘zbekiston Respublikasining raqamli iqtisodiyot ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisobot. Stat.uz.
