TARJIMADAGI FRAZEOLOGIK BIRLIKLAR (G.ORUELLNING “ANIMAL FARM” ROMANI VA UNING OʻZBEK TILIGA TARJIMASI ASOSIDA)

Abstract

Ushbu tadqiqotda Jorj Oruellning “ Animal farm” asaridagi inglizcha idiomalarni Q. Bahriyevning “ Molxona ” tarjimasida o‘zbek tiliga tarjima qilishda qo‘llanilgan tarjima strategiyalari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda Yevropa olimlari (Nyumark, Beyker), rus tilshunoslari (Fedorov, Komissarov) va o‘zbek tarjima nazariyotchisi G‘aybulla Salomovlarning o‘rnatilgan tarjima nazariyalariga tayangan holda, tadqiqot frazeologik iboralarning til va madaniyat chegaralarida qanday ishlashini tahlil qiladi. Tahlil tarjima yondashuvlarini ikkita asosiy guruhga ajratadi: so’zma-so’z tarjima va funktsional ekvivalentlik. Tadqiqoti shuni ko‘rsatadiki, “lead you astray,” “turn black into white,” “get beyond the letter D,” “take to their heels,” and “make a bolt for,” kabi o'ziga xos idiomalarni batafsil o'rganish orqali, muvaffaqiyatli so‘zma-so‘z tarjima manba va o’rganilayotgan tillarda o’xshash kontseptual metaforalar va universal kognitiv tizimlar, xususan, fazoviy va rangga asoslangan metaforalar bo’lganda sodir bo‘ladi. Biroq, agar nishon tilida mos frazeologik birliklar tuzilmalari mavjud bo‘lmasa - ayniqsa tana a’zolari bilan bog‘liq idiomalar yoki madaniyatga xos texnik metaforalar uchun - tarjimonlar ma’noni aniq yetkazishga ustuvorlik beruvchi izohlash va boshqa so‘zlar bilan qayta bayon qilish strategiyalaridan foydalanishlari kerak. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, agar matn mazmunan mos tushunchalarga ega bo‘lsa, so‘zma-so‘z tarjima asl matnning tasviriy ifodasi va hikoya ohangini saqlab qoladi. Biroq, tilga xos idiomalar madaniy moslashtirishni talab qilganda, dinamik ekvivalentlik (mazmuniy tarjima) zarur bo‘ladi. Bu esa ko‘pincha tushunarli bo‘lish uchun ixchamlikdan voz kechilgan, kengaytirilgan tarjimalarga olib keladi. Ushbu tadqiqot madaniyatlararo idioma tarjimasining murakkabliklarini tushunishga yordam beradi va ingliz va o’zbek tillari o’rtasidagi badiiy tarjimada ma’no aniqligi va uslubiy moslik o’rtasidagi muvozanatni saqlash bo’yicha amaliy tushunchalarni taklif etadi.