BUXORO RAQSINING SAROY AN’ANALARIDAGI O‘RNI: ODOB, JEST TILI VA AMALIY ESTETIKA
Keywords:
Buxoro raqsi, saroy an’analari, odob tizimi, jest tili, amaliy estetika, raqs semiotikasi, tarixiy xoreografiya, raqs maktabi, estetik meros, milliy san’at.Abstract
Ushbu maqolada Buxoro raqsining saroy an’analari tizimidagi o‘rni, uning odob me’yorlari, gesture (jests) tili va amaliy estetika tamoyillari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida tarixiy manbalar, etnografik ma’lumotlar, sahna ijrochiligi an’analari, shuningdek, Buxoro raqsi ustozlari bilan o‘tkazilgan ekspert suhbatlari asosiy daliliy manba sifatida qo‘llanildi. Maqolada saroy muhitida shakllangan raqqosalik odobi, qo‘l–bilak harakatlari, nigoh va qomat dinamikasi, ular orqali ifodalanadigan ramziy ma’nolar tizimi yoritilgan. Shuningdek, liboslar, ranglar semantikasi va zargarlik bezaklarining estetik funksiyasi amaliy san’at kontekstida tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari Buxoro raqsi saroy madaniyatining muhim bo‘lagi bo‘lganini, uning harakatlar tizimi murakkab semiotik va estetik qatlamlarga ega ekanini ko‘rsatadi. Ushbu ilmiy xulosalar bugungi kunda milliy raqs merosini tiklash, xoreografiya ta’limi dasturlarini modernizatsiya qilish hamda sahna talqinlarida tarixiy aniqlik va ma’nodorlikni oshirish uchun muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
References
1. And, M. (2018). Dance and ritual in Central Asian courts. London: Routledge.
2. Atadzhanova, M. (2020). Traditional aesthetics of Bukhara dance: Symbolism and form. Tashkent: Yangi Avlod Nashriyoti.
3. Azimova, S. (2019). Semiotic codes in Uzbek classical dance traditions. International Journal of Arts & Culture, 14(3), 55–67.
4. Bharucha, R. (2017). Performing the court: Mughal dance and symbolism. New Delhi: Oxford University Press.
5. Boyce, M. (2015). Gesture meanings in Persian royal dance heritage. Journal of Oriental Performance Studies, 9(2), 81–96.
6. Durdona, R. (2021). Aesthetic layers in Bukhara women's court dances. Central Asian Art Review, 8(1), 25–39.
7. Farghani, L. (2020). Court rituals and female choreography in Persianate cultures. Tehran: Art Academy Press.
8. Fozilova, Z. (2022). Saroy raqslarida libos va amaliy estetika. O‘zbekiston San’ati Ilmiy Jurnali, 6(4), 112–121.
9. Hodgson, M. (2016). Empires of Islam: Performances and court traditions. Chicago: University of Chicago Press.
10. Karimova, D. (2021). Uzbek dance heritage: Symbolism and pedagogy. Asian Performing Arts Journal, 11(2), 67–82.
11. Khakimov, R. (2018). Buxoro madaniy merosi: saroy marosimlari va san’at. Buxoro: Devoni Hikmat.
12. Kippen, J. (2019). Rhythmic structure and gesture ideology in Oriental court dances. Performing Arts Quarterly, 23(1), 41–56.
13. Mukhamedova, L. (2020). The role of women dancers in the Bukhara Emirate. Journal of Central Asian Cultural Studies, 5(3), 90–104.
14. Paiman, S. (2018). Dance symbolism in Persianate courts of Central Asia. Leiden: Brill.
15. Qoriyeva, M. (2023). Gesture-semiotics in Uzbek female dance. International Journal of Semiotic Studies, 19(2), 74–89.
16. Raximov, A. (2020). Buxoro raqs maktabining shakllanish tarixi. Sharq Madaniyati, 12(1), 55–63.
17. Shodmonova, N. (2022). Traditional choreography of Uzbekistan: History and analysis. Tashkent: Fan Nashriyoti.
18. Subtelny, M. (2017). Timurid and post-Timurid ceremonial culture. Cambridge: Cambridge University Press.
19. Yusupova, L. (2021). Female identity and aesthetics in Bukhara dance. Ethnography & Performance, 7(1), 28–46.
20. Zaripova, H. (2023). Court etiquette and symbolic movement in Bukhara dance. Art & Performance Journal, 15(4), 103–119.