“ДЕВОНИ ЛУҒОТИТ ТУРК”ДА ЛИНГВОМАДАНИЙ ЛЕКСЕМАЛАРНИНГ ҚЎЛЛАНИШИ
Keywords:
Маҳмуд Кошғарий, Девону луғатит-турк, лингвомаданиятшунослик, лингвомаданий, рамзлар, лексема.Abstract
Кўплаб тадқиқотларда таъкидланганидек, лингвомаданиятшунослик тилни маданият феномени сифатида ўрганувчи фан бўлиб, ўзаро алоқадорликда бўлган тил ва маданият унинг предметини ташкил этади. Лингвомаданий ёндашувдаги тадқиқотлар ўзбек тилшунослигида оҳирги йигирма йилликларда пайдо бўла бошлади. ХХI аср бошига келиб лингвомаданиятшунослик жаҳон тилшунослигида етакчи йўналишлардан бирига айланиб улгурди. Лингвомаданиятшунослик тилда ва дискурсда ўз аксини топган ҳамда мустаҳкамланган халқ маданиятини ўрганади. У биринчи навбатда, муайян маданиятнинг миф, афсона, урф-одат, анъана, удум, таомил, рамзларини тадқиқ этади. Мазкур концептлар маданиятга тааллуқли бўлиб, улар тилда маиший ва таомил муомаласи шаклида мустаҳкамланади. Мақолада Маҳмуд Кошғарийнинг Девону луғатит-турк асаридаги айрим лексик бирликларнинг лингвомаданий хусусиятлари ҳақида сўз боради.
References
1. Madayev O., Sobitova T., “Xalq og‘zaki poetik ijodi”. T., “Sharq”, 2010. 37-б.
2. Mirzayev T., MusoqulovA., SarimsoqovB., “O‘zbekxalqmaqollari”., T.: 2005, 160-б.
3. Mirzayev T., MusoqulovA., SarimsoqovB., “O‘zbekxalqmaqollari”., T.: 2005, 146-б.
4. Musayev I., “Devoni lug‘otit turk”dagi jismoni tarbiya va sport leksemalariga lingvomadaniy nuqtai nazardan yondashuv, "Экономика и социум" №4(95) 2022
5. Ülkütaşır M. Şakir, Büyük Türk Dilcisi Kâşgarlı Mahmut, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2. baskı, Ankara, 1972, б. 37.
6. Yuldashev M., Andaniyazova D. Linguopoetics of Zoonims in The Literary Text. Journal of Positive School Psychology. 2022, Vol.6, No.5, 5691-5699.
7. Yuldashev M., Yuldasheva Z. Linguopoetic Features of Repeated Units in Uzbek Folk Epics. Telematique. (Web of Science) Vol 21, No 1 (2022) P.4258–4265.
8. Бойназаров З. Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғати-т-турк» асарида ифодаланган оламнинг лисоний манзараси. Фил. фан. бўй. (PhD) дисс. автореферати. Самарқанд – 2020. 44. 14-бет
9. Кононов А.Н. Изучение “Дивану лугатит турк” Махмуд Кашгарского в СССР // СТ. – Баку, 1973. № 1. – с.3-9
10. Кошгарий М., “Туркий сўзлар девони“ (Девони луготит турк), III томлик, II том, T., “УзССР Фанлар академияси “, 1963. 22-б.
11. Маҳмуд Кошғарий. Девону луғотит турк. 1 том. Тошкент: “Фан”, 1960. – Б. 40
12. Муталлибов С.М. “Дивану лугат ит-турк” Махмуда Кашгарского (перевод, комментарии, исследования). АДД. – Ташкент, 1967.
13. Содиков Қ. Туркий тил тарихи. – Тошкент. 2009. 236-237-б
14. Шомақсудов Ш., Шораҳмедов Ш. Ҳикматнома. - Т., 1990. – Б. 44.
