STRESS VA DEPRESSIYANING MARKAZIY ASAB TIZIMIGA TA’SIRI

Abstract

Stress va depressiya zamonaviy jamiyatda eng ko‘p uchraydigan psixonevrologik holatlardan bo‘lib, ular markaziy asab tizimi (MAT) faoliyatiga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Uzoq muddatli yoki surunkali stress gipotalamo-gipofizar-buyrak usti bezlari (HPA) o‘qining disbalansiga olib kelib, neyrotransmitterlar almashinuvini buzadi, kortizol darajasining doimiy yuqori bo‘lishi esa neyronlarning strukturaviy va funksional o‘zgarishlariga sabab bo‘ladi. Depressiyada esa serotonin, dopamin va noradrenalin kabi neyromediatorlarning yetishmovchiligi kuzatiladi, bu holat limbik tizim, prefrontal korteks va gipokamp funksiyalarining susayishiga olib keladi. Natijada xotira pasayishi, diqqatning buzilishi, hissiy barqarorlikning yo‘qolishi, uyqu va ishtahaning buzilishi kabi klinik belgilar paydo bo‘ladi. Ushbu maqolada stress va depressiyaning MATdagi patofiziologik mexanizmlari, neyroplastiklikka ta’siri, shuningdek, zamonaviy diagnostika va davolash yondashuvlari tahlil qilinadi.