O‘ZBEKISTONDA YERDAN FOYDALANISH HUQUQIY ASOSLARI VA AMALIY MUAMMOLAR
Keywords:
yer huquqi, yerdan foydalanish, yer kodeksi, yer ijarasi, huquqiy tartibga solish, yer kadastri, yer munosabatlari, davlat mulki, yer ajratish, raqamlashtirish, agrar soha, korrupsiya xavfi, amaliy muammolar, yer islohotlari, O‘zbekiston qonunchiligi.Abstract
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasida yer resurslaridan foydalanishning huquqiy asoslari va amaliyotda uchrayotgan muammolar keng yoritilgan. Yer — davlat mulki hisoblanadi va undan oqilona, samarali foydalanish masalasi mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda muhim omil sanaladi. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasining Yer kodeksi, “Yer to‘g‘risida”gi qonunlar, Prezident farmonlari va hukumat qarorlariga asoslanib, yerga bo‘lgan mulk va foydalanish huquqlari, ularni ajratish, sotish, ijaraga berish va qayta taqsimlash tartiblari o‘rganilgan. Shuningdek, amaliyotda yer ajratishda shaffoflikning yetishmasligi, yer kadastr tizimidagi nomuvofiqliklar, yer maydonlarini raqobat asosida taqsimlashdagi byurokratik to‘siqlar, yerni noqonuniy egallash va samarasiz foydalanish holatlari chuqur tahlil qilingan.
Maqolada ilgari surilgan asosiy fikrlardan biri — mavjud huquqiy normalar amalda to‘liq ishlamayotgani va bu esa yer resurslaridan foydalanishda adolatsizlik va isrofgarchilikka olib kelayotgani haqidadir. Muallif yerga oid munosabatlarni yanada takomillashtirish, yerdan foydalanishning monitoring tizimini kuchaytirish, raqamlashtirish orqali nazoratni oshirish hamda korrupsion xavf-xatarlarni kamaytirishga qaratilgan aniq taklif va tavsiyalarni ilgari suradi. Ushbu maqola yuridik, agrar va iqtisodiy sohalarda faoliyat yuritayotgan mutaxassislar, davlat boshqaruvi idoralari, hamda tadqiqotchilar uchun nazariy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Yer to‘g‘risida”gi Qonuni. – Qabul qilingan: 1998-yil 30-aprel (2022-yilda yangi tahriri bilan).
3. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksi. – Toshkent: “Adolat” nashriyoti, 2019.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmoni PF–6243-son, 2021-yil 8-iyun. “Yer munosabatlarini takomillashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”.
5. O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi va Kadastr agentligi hisobotlari, 2023-yil.
6. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi: “Yer huquqlari bo‘yicha huquqiy madaniyatni oshirish” loyihasi natijalari, 2023.
7. “Yer islohotlari va ularning iqtisodiy samaradorligi” – Ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. – Toshkent: TDAU, 2022.
8. Xudayberganov Q. “Yer resurslaridan samarali foydalanishning huquqiy asoslari”. – Toshkent: Iqtisodiyot, 2021.
9. Jo‘raqulov A. “Qishloq xo‘jaligida yer munosabatlarini boshqarish tizimi”. – Samarqand: Ilm ziyo, 2020.
10. Statistika agentligi rasmiy sayti: https://stat.uz – Yer fondi va foydalanish holati bo‘yicha 2023-yilgi ma’lumotlar.
11. Kadastr agentligi rasmiy portali: https://kadastr.uz – Elektron auksionlar va yer nazorati bo‘yicha ochiq hisobotlar.
12. FAO (BMT Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat tashkiloti). “Land Tenure and Rural Development”. – Rome, 2020.
