TA’LIMDA SUN’IY INTELLEKT: SSENARIYLAR, AKADEMIK HALOLLIK VA XAVFLARNI BAHOLASH
Keywords:
Sun’iy intellekt, ta’lim texnologiyalari, akademik halollik, xavf tahlili, avtomatlashtirish, generativ AI, plagiat, raqamli etik.Abstract
Mazkur maqolada sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni, undan foydalanish ssenariylari, akademik halollikka ta’siri va yuzaga keladigan xavf-xatarlar tahlil qilinadi. SI vositalari ta’lim jarayonini avtomatlashtirish, individual yondashuvni kuchaytirish hamda o‘quvchilarning bilim olish jarayonini soddalashtirish imkonini bersa-da, bu texnologiyalardan noto‘g‘ri foydalanish holatlari akademik halollik tamoyillariga jiddiy putur yetkazishi mumkin. Maqolada SI'ning ta’limdagi imkoniyatlari va tahdidlarini baholovchi yondashuvlar ko‘rib chiqiladi hamda SI'ni halol va mas’uliyatli qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
References
1. UNESCO (2021). “Artificial Intelligence and Education: Guidance for Policy-makers.”
URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709
(Ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha xalqaro yo‘riqnoma)
2. Selwyn, N. (2019). “Should Robots Replace Teachers? AI and the Future of Education.” Polity Press.
(Sun’iy intellekt va o‘qituvchilik kasbining kelajagi haqida fundamental tadqiqot)
3. Borenstein, J., & Howard, A. (2021). “The Ethics of Artificial Intelligence in Education.” AI & Society, 36(2), 539–548.
doi:10.1007/s00146-020-00929-9
(Ta’limda SI etikasi, xavflar va mas’uliyat masalalari haqida)
4. Heaven, W. D. (2023). “How AI is Changing Education.” MIT Technology Review.
URL: https://www.technologyreview.com/2023/06/education-ai
(Sun’iy intellekt ta’limda qanday o‘zgarishlar keltirayotgani haqida jurnalistik sharh)
5. OpenAI (2023). “ChatGPT in Education: Opportunities and Challenges.”
URL: https://openai.com/blog/chatgpt-in-education
(ChatGPT va shunga o‘xshash vositalarning ta’limdagi o‘rni va xavflari haqida tavsiyalar)
6. Dawson, P., & Sutherland-Smith, W. (2019). “Can Machines Mark Essays? Challenges for AI in Assessment.” Assessment & Evaluation in Higher Education, 44(7), 1015–1029.
doi:10.1080/02602938.2019.1580695
(AI asosida avtomatlashtirilgan baholash tizimlarining kuchli va zaif tomonlari)
7. Qodirov, M. (2022). “Sun’iy intellekt va uning zamonaviy ta’limdagi o‘rni.” O‘zbekiston ilmiy-texnik jurnali, №4, 45–51.
(Mahalliy muallif tomonidan yozilgan maqola)
8. Nazarova, D. & Tursunov, B. (2023). “Akademik halollik va sun’iy intellekt: zamonaviy tahdidlar va imkoniyatlar.” Pedagogika va Innovatsiyalar, №2(12), 33–40.
(Sun’iy intellektning akademik halollikka ta’siri bo‘yicha tahliliy maqola)
9. Turnitin (2023). “AI Writing and Plagiarism Detection: A Guide for Educators.”
URL: https://www.turnitin.com/blog/ai-writing-detection-guide
(Sun’iy intellekt yordamida yozilgan matnlarni aniqlash bo‘yicha metodik qo‘llanma)
10. European Commission (2020). “Ethics Guidelines for Trustworthy AI.”
URL: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/ethics-guidelines-trustworthy-ai
(Ishonchli va mas’uliyatli sun’iy intellekt tizimlarini yaratish bo‘yicha Yevropa Ittifoqi tavsiyalari)